cucao, ‘eind van de wereld’

onder de nalca, een enorme plant

roan

zelfportret

sprookjesgevoel

tepual-bos

chocoladestop

varens in diverse stadia

we vinden het allemaal fijn aan het water

lekker slapen in de rugdrager

we hebben het gehaald!

op het strand aan de stille oceaan

dit noemen ze het einde van de wereld

de duinen met veel wind

heel ver kijken

was drogen op de nalca

de bloem van de nalca

zal nooit vervelen

daar bij de waterkant

het duits-chileense stel van de herberg in cucao

de nachtbus van chiloe naar het noorden

zwembad

in chillan met de ouders van antonio

met de trein naar santiago!

eduardo gefotografeerd door pablo

paulina met guillermo nunez, een bekende kunstenaar

in het zwembadje

roan en pablo maken heksensoep

bonen doppen (‘porotos granados’)

de tuin van eduardo en paulina

de buik met 19 weken

Lieve allemaal,

Onze tweede standplaats op het eiland Chiloe was Cucao.  Ingeklemd tussen een groot meer en de Stille Oceaan, op een dun reepje land, ligt dit gehuchtje. Omdat je vanuit hier op die enorme zee kijkt die in de lucht over lijkt te gaan, wordt deze plek ook wel ‘het einde van de wereld’ genoemd. En op steenworp afstand van het Nationaal Park Chiloe ligt een herberg met heerlijk restaurant, voor ons een ideale locatie dus.

Suzanne, een Duitse vrouw die 17 jaar geleden met een Chileen naar Chili kwam, kookte er heerlijk en draait de hele dag Frank Sinatra. Roan benutte elk vrij moment om steentje en stokken in het meer te gooien, en wij gingen er dan maar bij zitten met een boekje, lekker lezen, en een beetje mijmeren.

De eerste dag liep ik met Roan door de duinen naar het strand en kwam, het is niet te geloven, de muziekleraar van Roan’s  schooltje  in Santiago, tegen. Meer dan duizend km van de hoofdstad! Dezelfde avond heb ik met zijn vrienden op de camping rond het kampvuur gezeten en met een glas rum in de hand de onvermijdelijke Victor Jara liedjes aangehoord. Echte kampvuurmuziek met gitaar en quena, een fluit van bamboe, ook nog wat meegejammed. Ik was het al haast vergeten, maar ik had een paar weken geleden ook een quena gekocht en die zat nog onaangeroerd onder in de koffer. De volgende dag meteen begonnen met oefenen en dat doe ik sindsdien iedere dag.

We hebben een wandeling gemaakt door ‘tepual’, prachtig kustwoud. Het is een soort elfenbos: de boomwortels bedekken de moerassige bodem, waardoor je boven de grond loopt. Overal bijzondere mossen. De hele wandeling ging over een plankier, zodat Roan er perfect kon lopen. Hij vond het allemaal prachtig en heeft anderhalf uur lang zelf gewandeld.

Ook hebben we, tussen de regen door (volgens Darwin is Chiloe ‘the rainiest place on earth’) langs het strand en door de duinen gelopen. Het deed wel een beetje denken aan de Nederlandse duinen, maar de ruwe pacific is toch niet te vergelijken met de Noordzee, hoor.

Cucao is klein en afgelegen, maar heeft wel een interessante geschiedenis. Het is bijna volledig bewoond door Huilliche Mapuches. Het dorp schijnt ooit Nederlands bezit te zijn geweest en we zagen een verder heel Chileens winkeltje dat Tante Emma heette. Verder heeft Darwin er ook nog rondgelopen op zijn Beagle-tocht. Na nog meer gegooi van stokken en stenen in allerlei watertjes kwam dan toch eindelijk het moment dat we de terugtocht naar het noorden gingen aanvaarden.

De reis terug naar Santiago had nog een korte maar fijne onderbreking. Na een korte nacht in de bus arriveerden we in Chillan, de woonplaats van Edmundo en Elena. Zij zijn de ouders van Antonio, een vriend en medemuzikant die ik tijdens mijn studietijd in Wageningen heb leren kennen. In Chillan was het klimaat alweer warm en zonnig en we zijn daar lekker opgewarmd en uitgerust. Ze hebben een prachtig huis met zwembad en grote tuin en zelfs een fietsje voor Roan en na enig oefenen reed hij alweer zelfstandig rond het huis.

Edmundo en Elena waren destijds naar Nederland gevlucht voor de dictatuur en hebben bijna 20 jaar in Nederland gewoond. Eindelijk konden we dus ook weer eens Nederlands praten. Dat was vooral voor mij heel fijn. We hebben veel over politiek gepraat tijdens de heerlijke maaltijden die we kregen voorgezet. We hadden net de verkiezingsuitslag gehoord, en die is dat de rechtse kandidaat Pinera vanaf maart de president van Chili zal zijn.

Vanuit Chillan gaat ook de enige trein in Chili, dus de laatste afstand hebben we per spoor afgelegd. Tegenover ons kwam een moeder met een eveneens driejarig jongetje te zitten. Dat was natuurlijk heel gezellig en er is heel wat rondgerend in de coupe. Roan viel zoals gebruikelijk 20 minuten voor het eind van de reis in slaap.

Na vier en een half uur ontspannen treinen door maisvelden en wijngaarden kwamen we aan in de grote stad. In de metro werd Roan zoals zo vaak weer belaagd door mooie vrouwen en meisjes vanwege zijn blonde manen. We zijn er inmiddels aan gewend. Tenslotte volgde een vrolijk weerzien met Paulina, Eduardo en de kinderen in Santiago. Ze zeiden direct dat Roan zo gegroeid was. Met zijn buik gaat het overigens goed. De huid is mooi hersteld van de brandwond en we hopen dat de witte vlek die is overgebleven mettertijd nog zal verdwijnen.

Hier is het 35 graden en genieten we van het even niets meer hoeven. Vooral leuke dingen: bijkletsen met E&P,  mailtjes beantwoorden, kijken naar Roan die in het zwembad rondspartelt, de laatste kadootjes kopen, in de hangmat hangen en onze Santiagonese vrienden bezoeken!

liefs Erik

van grote en kleine rampen

ons hostel op palen, zoals dat hier traditie is

ontbijt

prachtige meubels

uitzicht vanaf de overkant

dronkaards op de plaza

mooi dorpje chonchi

deze houten ‘pannen’ op de muren zijn typisch voor dit eiland

uitzicht vanuit ons raam

het autootje, de onze voor twee dagen

lekker hapje met uitzicht

goed gesmuld en gelukkig

crossen op het strand

klaar voor de boottocht

zie je ze, de pinguins?

prachtige zee-otter die relaxed een krabbetje verpulvert

libertad

een van de vele mooie houten kerken

bedacht voor steen, gemaakt uit hout

een houten pilaar

plafond

houten bootje voor ons raam

op de werf, deze wordt gerepareerd

maken van een houten boot, een echt ambacht

roan’s eerste ballenbak is chileens (en niet van ikea!)

‘pinera uit williche-gebied!’ (zie blogtekst)

Dag lieve familie en vrienden,

Het voelt bijna ongepast om uit te weiden over onze vrolijke avonturen na zojuist enkele beelden uit Haiti te hebben gezien.  Erik en ik bekijken het nieuws met afschuw en kunnen ons gewoon niet voorstellen wat er daar aan de hand is. Alsof Haitianen al niet genoeg mee hebben gemaakt.

Maar ons leven hier gaat wel gewoon door. Overmorgen vertrekken we weer voor een paar dagen naar een plek waar geen internet is, en vandaaruit gaan we naar alweer de laatste stop voor Santiago: Chillan. Daar wonen de ouders van Antonio, een  Chileense vriend die we kennen uit Wageningen.  Daarna brengen we nog een dag of tien door met  Paulina en Eduardo in Santiago.

De reis zit er bijna op! Ineens komt het einde in zicht.  Op zes februari vliegen we alweer naar huis. Dat is nog maar een week of drie. We hebben er zin in hoor, om weer op ons eigen plekje te zijn met onze eigen mensen om ons heen. En kaas! Wat ik het meeste mis is goeie kaas. En vooral oude kaas. Zeg maar goeie, ouwe kaas. Er wordt hier wel iets geproduceerd, maar het is een smaakloze wittige substantie die wel de juiste textuur maar helemaal niet de juiste smaak heeft. Dientengevolge heeft alles dat hier met kaas wordt geprepareerd (en daar ben je als vegetarier al snel op aangewezen) teleurstellend weinig smaak. Pizza, lasagna, quiche, en ook lokale specialiteiten zoals empanada’s zijn elke keer weer een beetje een desillusie voor ons. We proberen dat dan ook maar niet meer. Wat we hier veel meemaken is het bekende liedje: ‘Vegetarisch? Dan hebben we dit gerecht met kip/ham/vis.’ Er wordt overal wel iets geserveerd dat ‘plato vegetariano’ heet, maar dat is dan een smaakloze salade zonder dressing. We (nouja, Erik en Roan) eten af en toe een beetje vis, en dat is dan wel weer heel spectaculair.

Nog meer etenswaardigheden: we doen grote best om het suikeroffensief te ontwijken. Er is geen puur sap te vinden in de supermarkten, koffie zonder suiker is een rariteit, en mensen willen Roan om de haverklap zoetigheid aanbieden. Dit laatste vooral als hij huilt, want kinderen in Chili lijken wel niet te mogen huilen. Als wij soms in een opvoedkundig moment Roan even laten krijsen, krijgt hij meteen veel teveel aandacht van bijstanders: ‘ach, wat is er aan de hand? waarom huilt hij? hier, neem een koekje. stil maar. wat is er nou, waarom huilt hij?’ Ik word daar regelmatig een beetje bozig over. Het verbaast me dat Chileense kinderen niet allemaal superverwend zijn. Er zijn er wel veel met overgewicht overigens.

De laatste tijd hebben we op plekken gezeten waar we zelf konden koken. Dat was wel prettig. Chileense etenstijden blijven lastig voor ons. De gigantische lunch vindt gemiddeld plaats om drie uur en avondeten (een broodmaaltijd) ergens tussen negen en elf uur.  We zijn al menig-maal naar een restaurantje gelopen om een uur of zeven om dat gesloten te vinden. Onze hongertijden vallen precies tussen de lokale etenstijden in. Dat valt niet mee!

En dan koffie. Het is algemeen bekend dat Nescafe rules the world, en in Chili is dat niet anders. De gemiddelde Chileen heeft het oplosspul veel liever, maar in toeristische gebieden kun je nog wel eens echte (‘bonen-’)koffie vinden. Echter: wederom niet op het tijdstip dat wij daar zin in hebben. Probeer om elf uur ‘s ochtends maar eens een cafeetje te vinden dat open is en waar ook nog een vers bakkie wordt gezet! Koffie wordt hier bij het ontbijt of na de lunch gedronken, en elf uur ‘s ochtends valt in geen van die categorieen. Vergeet koffietijd.

Momenteel zitten we op het eiland Chiloe, waar nog een aardig stuk eigen cultuur bewaard is gebleven. Zo wordt hier veel met hout gewerkt. Er zijn prachtige houten kerken die vanbinnen een gothische stijl hebben. De architectonische ontwerpen waren oorspronkelijk gemaakt om in steen te worden uitgevoerd, zoals dat met kerken in Europa gebeurde. Maar hier zijn die ontwerpen dus uit hout gemaakt, vanwege de aardbevingen die hier regelmatig voorkomen, wat een heel bizar effect geeft. Je denkt automatisch dat je naar steen en beton kijkt, en dan blijken het allemaal planken te zijn. Evenals de kerken zijn eigenlijk alle boten hier nog van hout. Tegenover ons hotel ligt een scheepswerfje, waar prachtige houten vissers- en passagiersschepen worden gebouwd. We zijn er vandaag even langsgeweest. Voor elk onderdeel van het schip is een andere houtsoort met andere eigenschappen nodig. Prachtig ambachtswerk.

We hebben een paar keer een autootje gehuurd. Handig voor de plekken waar de bus niet komt, en voor de dagen met een ingewikkeld programma. Gisteren en vandaag hadden we er eentje waarvan de snelheidsmeter EN de kilometerteller het niet deden! Het verhuurbedrijf was ervan op de hoogte, knikte nog eens en wenste ons goede reis.

We zijn met dat autootje naar het noorden van het eiland gegaan, waar zich een pinguinkolonie bevindt. Het bijzondere daarvan is dat het de enige plaats op aarde is waar twee soorten pinguins samenleven: de Humboldt en de Magellaanse pinguin. We hebben er een paar gezien, evenals enkele prachtige zee-otters, roodbevoete eenden, twee ibissen en een troep enorme zeemeeuwen. Roan was echter vooral onder de indruk van zijn grote zwemvest-met-fluit. Na een heerlijk boottochtje en een ijsje toe, scheurden we weer weg, zo met onze rode bolide over het strand. Waar vind je dat nog?

Roan heeft zijn gebruik van het Spaans nu van ‘mira’ en ‘hola’ en het tellen van 1-12 en ‘inga’ (een zelfbedacht Spaans woord dat voor van alles gebruikt kan worden) uitgebreid met het eloquente ‘no!’. Op het moment dat hij het ergens echt niet mee eens is, en niets hem lijkt te kunnen redden, begint hij heel hard ‘nooooooo!!!! no! no!’ te roepen. En dan met een echte Spaanse korte ‘o’ (die van ‘stop’).

Morgen is de tweede, laatste ronde van de presidentsverkiezingen. Was er in de eerste ronde nog sprake van een linkse kandidaat, nu gaat het tussen Frei, een kandidaat van de centrale partij van Bachelet, de huidige presidente (die volgens de grondwet het veld moet ruimen) en een rechtse kandidaat genaamd Pinera. Paulina en Eduardo gaan noodgedwongen Frei stemmen, om erger te voorkomen. Maar blij zijn ze er niet mee.

Voor de Mapuche-indianen is geen van beide een gewenste optie.  Over Pinera zeggen ze bijvoorbeeld dit: ‘Piñera on Chiloe Island (daar zitten wij nu dus), bought a few years ago 123,000 hectares, land covering more than 18% of the island of Chiloe. This purchase sparked bitter disputes, as in much of this land Williche communities are in danger of being expelled.  We know that a new Piñera government will represent a virtual blank check for police’. De volledige verklaring waar dit uit komt staat hier:

http://indigenouspeoplesissues.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3435%3Apublic-statement-from-the-mapuche-coordinator-of-the-mapuch-arauco-malleco-organization&catid=53%3Asouth-america-indigenous-peoples&Itemid=75&lang=en

En dan nog even dit: hier op Chiloe, en eigenlijk in heel Chili, zijn ontzettend veel zalmkwekerijen. Het is het land met de groostste kweekzalmindustrie. Het zijn vooral Noorse bedrijven en de schade die ze toebrengen is enorm. We hopen nog een kwekerij te bezoeken, maar hier dan nog een artikeltje waarin het een beetje wordt uitgelegd aan de hand van wat traditionele vissers ervaren sinds de kwekerijen in hun wateren actief zijn geworden:

http://patagoniatimes.cl/index.php/20090325776/News/Salmon-News/CHILE-WILLICHE-MAPUCHES-TAKE-ON-BIG-SALMON.html

En midden op deze pagina staan een paar ‘humoristische’ cartoons in het Engels en het Spaans over de zalmkwekerijen: http://www.terram.cl/index.php?option=com_content&task=view&id=2971&Itemid=168

Goed, het lijkt me weer even voldoende zo!

Heel veel liefs van ons alledrie,

Janneke

Een levend wezen van 3000 jaar oud

weer op pad

waterval

waterval met vulkaan Osorno

daar bij de waterkant

het zwarte vulkaanstrand

vele kilometers onverharde weg, prachtig maar wel blijven opletten

beekje met leuning

bomen in alle maten en kleuren

vader en zoon

metershoge varens

Alerce in de regen

de dappere stapper

de 3000 jaar oude Alerce

roan (3 jaar oud) en alerce-boom (3000 jaar oud)

ik was er!

en ik ook!!

we maken altijd een bedje voor Roan op de grond

water en steentjes: een evergreen

regenboog vanuit de slaapkamer

en weer op weg: het busstation

en weer in de bus, slapen op mama’s schoot

Dag lieve allemaal,

De afgelopen vier dagen waren we in Puerto Varas. Een dorpje in het Merengebied boven Puerto Montt, waar de panamerikaanse snelweg ophoudt en overgaat in de fjorden en eilanden van Patagonie.  We hebben drie dagen een auto gehuurd om de omgeving te verkennen. Het weer is hier erg wisselvallig. Dan weer regen, dan weer zon, dat maakt het lastig onze dagen te plannen, een auto is dan wel een uitkomst. We zijn de beroemde vulkaan Osorno opgereden, maar aangekomen bij het punt vanaf waar je de top kunt beklimmen zat het helemaal dicht. We zijn maar weer omgekeerd en de spectaculaire autorit terug gedaan. Wel nog een prachtige waterval bezocht.

De dag erna zijn we naar het park Alerce Andino gereden. Dat is het begin van de Carretera Austral, de legendarische weg die helemaal door Patagonie naar het zuiden voert. Ik vond het al een belevenis om daar een stukje overheen te rijden. Patagonie bestrijkt het onderste deel van Zuidamerika en is bijna onontgonnen, wilde natuur. Bergen, fjorden, duizenden eilanden, kortom super. Natuurlijk hebben we ook overwogen om daar te gaan reizen, maar voor Roan vonden we het toch wat teveel gevraagd. Openbaar vervoer rijdt er onregelmatig en de afstanden zijn enorm en alleen maar onverharde wegen. We spreken regelmatig reizigers die er geweest zijn en het klinkt geweldig.

Maar goed,  we hebben een wandeling gemaakt in het nationale park en daar een boom (Alerce)  gevonden van 3000 jaar oud! Stel je voor: een wezen dat al leeft sinds de tijd dat wij nog hunebedden stapelden. Natuurlijk wilden we met hem op de foto en gelukkig liep hij niet weg.

De volgende dag heb ik in hetzelfde park in mijn eentje nog een wandeling gemaakt. Heel veel regen en zelfs hagel gehad. Het pad leek meer op een beekje, maar afzien is soms ook lekker. Janneke en Roan bleven in Puerto Varas en dronken daar koffie met kuchen, haalden kaartjes voor de bus en gooiden steentjes in het meer.

We merken dat het best intensief is geweest de afgelopen tijd. We laten ons toch snel verleiden de dagen vol te stoppen met activiteiten. En dan zijn daar nog de huishoudelijke extra dingetjes die ook tijd kosten, zoals een een wasserette zoeken, een schoen laten repareren, een auto huren, het volgende hostel reserveren enzovoorts. En Roan moet het ook allemaal maar trekken.Dat doet hij wel, maar het van plek wisselen valt hem zwaar. Hij is de dag van aankomst steeds vreselijk zeurderig en rebellerig. Gelukkig trekt dat altijd weer gauw bij.

Gister zijn we aangekomen op het prachtige eiland Chiloe en nu gaan we echt even gas terug nemen. Het hostel is prachtig ruim en licht en het is heerlijk om daar lekker te relaxen of om het blog bij te werken. Die kan weer even van het lijstje!

liefs,

Erik

Bos en ‘bos’

vismarkt Valdivia

niet alleen meeuwen en aalschovers azen op een lekker maaltje , maar ook zeeleeuwen!

visvrouw

Water is leven, laat de rivieren vrij (ofwel: geen stuwdammen en geen vervuiling graag)

het begin van ons romantische boottochtje

en toen de genadeloze kaalslag

eucalyptus in het gelid

tsja, en boot zij voer voort

zo zou het moeten zijn

prijsvraag: welke vogel is dit?

je zal dit bord maar voor je raam hebben staan

en tot slot het gewillige avondlicht, dat elk plaatje laat lukken

Lieven,

Ik heb wel eens gehoord of gelezen dat de mens niet zo precies is in het beoordelen van een gewicht op zichzelf, maar wel heel goed kleine verschillen in gewicht opmerkt. Een pak melk optillen en schatten hoe zwaar het is vinden we moeilijk, maar we kunnen heel precies voelen of het ene pak zwaarder of lichter is dan het andere- dus vergelijken gaat ons makkelijker af. Ik waag het deze stelling op te rekken naar het beoordelen in het algemeen. Door hier aan de andere kant van de wereld rond te lopen, krijg ik meer inzicht in de situatie thuis, de Nederlandse situatie.  En dat is vaak leuk, soms niet, maar altijd verrijkend.

Zo was ik gisteren danig aangeslagen na ons toeristische boottripje over de rivieren rond Valdivia. De afgelopen dagen in en rond Pucon waren een weldaad. Zoals de foto’s laten zien hebben we veel rondgelopen in prachtige oerbossen. Behalve het pad heeft de mens er niets veranderd. Het was bos zoals bos moet zijn: eindeloos veel variëteit, na elke stap is de wereld weer totaal anders. Oud, nieuw, dood, levend, groot, klein, alles in een groot chaotisch en afhankelijk samenspel. Omdat we hier min of meer in de dezelfde klimaatzone zitten als in West-Europa, voelt het in die bossen voor mij heel vertrouwd. Ik ben heel blij dat Roan daar zomaar in rondloopt, volkomen in zijn element. Zo heeft het er bij ons ook ooit uitgezien; nu is er alleen in Polen nog een plukje oerbos, geloof ik.

Maar goed, dat weten we allemaal en het is voor ons eigenlijk altijd al zo geweest. Gister dus op die boot kreeg ik echter de klap vol in mijn gezicht. Op de oevers zagen we in het bos grote stukken open grond en naast de eindeloze schakeringen groen opeens een blok eucalyptussen; keurig in het gelid. Hier wordt vandaag gewoon oerbos van onschatbare waarde gekapt en vervangen door houtplantages (die wij in Nederland en Europa dus maar natuur noemen bij gebrek aan beter).

Als we niet de dagen ervoor in die sprookjeswouden waren geweest, was het me waarschijnlijk niet eens opgevallen, want plantages zien eruit als de Ardennen, maar voor mij was het een schok. Ik zag de verschillen luid en duidelijk. Ik zei tegen Janneke ‘Het lijkt wel ramptoerisme’. Hoe konden al mijn mede-passagiers gewoon doorgaan met plezier hebben in dit boottochtje?

(De camera op de lachende mensen in het bootje zoomt uit tot een still en het gironummer verschijnt in rode letters enz….)

Erik

un muy feliz ano nuevo!!

Wij drinken alvast een pisco sour op 2010!
Veel liefs en het allerbeste voor het nieuwe jaar,

Erik, Janneke en Roan

eind 2009 in een refugio en in de bossen

in een typisch markrestaurantje in temuco

´vrijheid aan de politieke mapuche-gevangenen´

de eerste in een indrukwekkende reeks watervallen

roan wandelt steeds beter

steentjes gooien in het meer zal wel nooit vervelen

onze ´refugio´(toevluchtsoord of berghut)

uitzicht vanuit de douche

het gezellig maken in onze kamer

pato, de eigenaar van de refugio, met koks sabine en natalia

ochtenddauw op een bamboescheut

het begin van onze 9 uur durende tocht

gejat van een website (grapje, dit is echt)

na drie uur stijgen, lunch onder de oeroude bomen aan een meer

jezus is met u

de araucaria´s steken er altijd bovenuit, of: de mens is nietig

de stam van deze boom lijkt wel een olifantenpoot

prachtig landschap op 1400 meter hoogte

de buik met vijftien weken

voor nu alleen even dit voor de echt nieuwsgierigen. binnenkort volgt er meer nieuws, over onze geweldige tijd in het oerbos temidden van wel duizend jaar oude araucaria’s, ons bijzondere oud en nieuw, en met een speciale nieuwjaarswens. veel liefs!