de finale

de wand met slachtoffers in het museum

bellen met Marta in Nederland

voorbereidingen voor ons afscheidsfeest

Marcela, vriendin en Pilates-docente

met benjamin, precies even oud!

Roan feest met Celia

Cristobal bekijkt de foto’s van onze reis

we maken muziek

de laatste zwoele zomeravond in Santiago

dikke vrienden met valentina

vier mooie mutsen

wachten op het vliegtuig

eindelijk thuis!

wat een kou!

direct de slee en het beste paard van stal

Lieve allemaal,

De slotetappe van onze reis, twee weken in Santiago, is omgevlogen. De laatste standplaats was dezelfde als de allereerste: het huis van Paulina en Eduardo. We hebben voornamelijk rond het huis en het zwembadje gehangen om bij te komen van de avonturen. Daarbij moesten we natuurlijk heel veel bijpraten en -spelen met de vriendenschaar die we in Santiago hadden opgebouwd. Zo waren daar Mariela, de juf van Roan’s schooltje, Marcela de pilates-lerares, Carola die Roan naar het ziekenhuis had gereden, Subhira de componist, Francisco en Celia van ons huisje, Koke de genereuze schilder en Cristobal de fluitist. We waren verbaasd over de hoeveelheid mensen die ons begroetten als we door de wijk liepen. We hadden blijkbaar al een aardige bekendheid opgebouwd!

Toen de laatste week aanbrak, drong het tot ons door dat het einde van ons verblijf in zicht was. Alles wat we nog wilden doen moest nu wel echt gebeuren. Janneke wilde nog naar die leuke markt en dat ene vegetarische restaurantje met Paulina. Erik wilde nog ladingen authentieke instrumenten kopen en de stad in met Eduardo. En Roan had alles wat hij wilde: de film van de beer, zijn stokken en het zwembadje. En naast het praktische gedoe van opruimen en inpakken, wilden we ook nog een afscheidsfeestje geven voor onze nieuwe vrienden die ons zo genereus opnamen in hun leven. Dat werd dus nog even een intensief, maar gedenkwaardig staartje.

Een bijzondere ervaring was ons bezoek aan het museum ter herinnering aan de dictatuur. Het centrale deel van het gebouw bestond uit een enorme wand van wel drie verdiepingen hoog, helemaal gevuld met foto’s van de slachtoffers, zeer indrukwekkend.

Ons afscheidsfeestje was een ander hoogtepunt. De zus van Paulina bakte voor alle gasten empanada’s en een heerlijke taart. Cristobal, een rasmuzikant, zorgde voor prachtige vertolkingen van Victor Jara en Marcela nam een enorme bak guacamole mee. De wijn ging schoon op. De afscheidswoorden van onze nieuwe vrienden waren roerend. Het was een raar gevoel te weten dat we al die mensen waarschijnlijk nooit meer zullen ontmoeten, terwijl we met een aantal in die drie maanden een hechte band hadden opgebouwd. Veel tijd om daarbij stil te staan hadden we niet, want de laatste dag was voor het grote inpakfeest gereserveerd. Met wat getrek en geduw en een grote stapel ‘laten we hier’,  gingen alle ritsen uiteindelijk dicht.

De laatste avond hebben we met de twee gezinnen nog een ijsje gegeten in de stad en een buurtplein-concert van dezelfde Cristobal en zijn bandje meegemaakt.

En toen brak op 7 februari de laatste dag aan. Na een lekker ontbijt haalde een taxi ons op en bracht ons naar het vliegveld. Daar bleek echter dat ons vliegtuig tien uur vertraging had! Wat nu? De dikke buik van Janneke zorgde dat we geen uren in de rij hoefden te staan. We kregen een bon en daarmee konden we een taxi nemen naar het Sheraton-hotel in de stad. Dat was weer een heel vreemde ervaring, die ongekende en ongeplande luxe. We verbaasden ons ervover dat je Chili ook zo kon ervaren. Een beetje lacherig en in onze reiskleding genoten we van een heerlijk lunchbuffet aan het zwembad en daarna zijn we met z’n drieen in bad gegaan (met goudkleurige kranen!) en hebben we tv gekeken en geslapen tot we weer naar de luchthaven mochten.

Aldaar nog meer vertraging en geen informatie, maar uiteindelijk vlogen we toch. Bij de overstap in Madrid nog een uurtje vertraging erbij en aan het eind van ons Latijn kwamen we aan op Schiphol. Daar moesten we letterlijk rennen om de laatste trein te halen en we lieten oma Nicolette achter met drie volle kopjes thee.

Thuis! Koud! Sneeuw! maar Thuis. Roan was gelukkig direct helemaal op zijn gemak en dan zijn wij het ook. Het tijdsverschil had zelfs een voordeel, want Roan ging laat slapen, maar werd natuurlijk ook laat wakker en dus konden we uitslapen, heerlijk! Het was fijn thuiskomen. Onze onderhuurders Juliane en Joris hadden geweldig opgeruimd, Francesco had een tas heerlijkheden klaargezet, er stond een bos bloemen van de buren.

Om te bewijzen dat Roan echt Spaans kan, hebben we hier overigens nog een filmpje, gemaakt toen we alweer thuis waren: http://www.youtube.com/watch?v=3WxO6QjJy-k

We willen nogmaals iedereen bedanken die met ons heeft meegeleefd via deze blog en via de mail. Deze reis heeft ons heel veel opgeleverd maar bovenal het besef dat de dierbaren om ons heen het leven kleur geven. Dus: tot snel!

Veel liefs!

Janneke, Erik en Roan

email:

erikwolt [at] gmail.com

jannekeb [at] dds.nl

cucao, ‘eind van de wereld’

onder de nalca, een enorme plant

roan

zelfportret

sprookjesgevoel

tepual-bos

chocoladestop

varens in diverse stadia

we vinden het allemaal fijn aan het water

lekker slapen in de rugdrager

we hebben het gehaald!

op het strand aan de stille oceaan

dit noemen ze het einde van de wereld

de duinen met veel wind

heel ver kijken

was drogen op de nalca

de bloem van de nalca

zal nooit vervelen

daar bij de waterkant

het duits-chileense stel van de herberg in cucao

de nachtbus van chiloe naar het noorden

zwembad

in chillan met de ouders van antonio

met de trein naar santiago!

eduardo gefotografeerd door pablo

paulina met guillermo nunez, een bekende kunstenaar

in het zwembadje

roan en pablo maken heksensoep

bonen doppen (‘porotos granados’)

de tuin van eduardo en paulina

de buik met 19 weken

Lieve allemaal,

Onze tweede standplaats op het eiland Chiloe was Cucao.  Ingeklemd tussen een groot meer en de Stille Oceaan, op een dun reepje land, ligt dit gehuchtje. Omdat je vanuit hier op die enorme zee kijkt die in de lucht over lijkt te gaan, wordt deze plek ook wel ‘het einde van de wereld’ genoemd. En op steenworp afstand van het Nationaal Park Chiloe ligt een herberg met heerlijk restaurant, voor ons een ideale locatie dus.

Suzanne, een Duitse vrouw die 17 jaar geleden met een Chileen naar Chili kwam, kookte er heerlijk en draait de hele dag Frank Sinatra. Roan benutte elk vrij moment om steentje en stokken in het meer te gooien, en wij gingen er dan maar bij zitten met een boekje, lekker lezen, en een beetje mijmeren.

De eerste dag liep ik met Roan door de duinen naar het strand en kwam, het is niet te geloven, de muziekleraar van Roan’s  schooltje  in Santiago, tegen. Meer dan duizend km van de hoofdstad! Dezelfde avond heb ik met zijn vrienden op de camping rond het kampvuur gezeten en met een glas rum in de hand de onvermijdelijke Victor Jara liedjes aangehoord. Echte kampvuurmuziek met gitaar en quena, een fluit van bamboe, ook nog wat meegejammed. Ik was het al haast vergeten, maar ik had een paar weken geleden ook een quena gekocht en die zat nog onaangeroerd onder in de koffer. De volgende dag meteen begonnen met oefenen en dat doe ik sindsdien iedere dag.

We hebben een wandeling gemaakt door ‘tepual’, prachtig kustwoud. Het is een soort elfenbos: de boomwortels bedekken de moerassige bodem, waardoor je boven de grond loopt. Overal bijzondere mossen. De hele wandeling ging over een plankier, zodat Roan er perfect kon lopen. Hij vond het allemaal prachtig en heeft anderhalf uur lang zelf gewandeld.

Ook hebben we, tussen de regen door (volgens Darwin is Chiloe ‘the rainiest place on earth’) langs het strand en door de duinen gelopen. Het deed wel een beetje denken aan de Nederlandse duinen, maar de ruwe pacific is toch niet te vergelijken met de Noordzee, hoor.

Cucao is klein en afgelegen, maar heeft wel een interessante geschiedenis. Het is bijna volledig bewoond door Huilliche Mapuches. Het dorp schijnt ooit Nederlands bezit te zijn geweest en we zagen een verder heel Chileens winkeltje dat Tante Emma heette. Verder heeft Darwin er ook nog rondgelopen op zijn Beagle-tocht. Na nog meer gegooi van stokken en stenen in allerlei watertjes kwam dan toch eindelijk het moment dat we de terugtocht naar het noorden gingen aanvaarden.

De reis terug naar Santiago had nog een korte maar fijne onderbreking. Na een korte nacht in de bus arriveerden we in Chillan, de woonplaats van Edmundo en Elena. Zij zijn de ouders van Antonio, een vriend en medemuzikant die ik tijdens mijn studietijd in Wageningen heb leren kennen. In Chillan was het klimaat alweer warm en zonnig en we zijn daar lekker opgewarmd en uitgerust. Ze hebben een prachtig huis met zwembad en grote tuin en zelfs een fietsje voor Roan en na enig oefenen reed hij alweer zelfstandig rond het huis.

Edmundo en Elena waren destijds naar Nederland gevlucht voor de dictatuur en hebben bijna 20 jaar in Nederland gewoond. Eindelijk konden we dus ook weer eens Nederlands praten. Dat was vooral voor mij heel fijn. We hebben veel over politiek gepraat tijdens de heerlijke maaltijden die we kregen voorgezet. We hadden net de verkiezingsuitslag gehoord, en die is dat de rechtse kandidaat Pinera vanaf maart de president van Chili zal zijn.

Vanuit Chillan gaat ook de enige trein in Chili, dus de laatste afstand hebben we per spoor afgelegd. Tegenover ons kwam een moeder met een eveneens driejarig jongetje te zitten. Dat was natuurlijk heel gezellig en er is heel wat rondgerend in de coupe. Roan viel zoals gebruikelijk 20 minuten voor het eind van de reis in slaap.

Na vier en een half uur ontspannen treinen door maisvelden en wijngaarden kwamen we aan in de grote stad. In de metro werd Roan zoals zo vaak weer belaagd door mooie vrouwen en meisjes vanwege zijn blonde manen. We zijn er inmiddels aan gewend. Tenslotte volgde een vrolijk weerzien met Paulina, Eduardo en de kinderen in Santiago. Ze zeiden direct dat Roan zo gegroeid was. Met zijn buik gaat het overigens goed. De huid is mooi hersteld van de brandwond en we hopen dat de witte vlek die is overgebleven mettertijd nog zal verdwijnen.

Hier is het 35 graden en genieten we van het even niets meer hoeven. Vooral leuke dingen: bijkletsen met E&P,  mailtjes beantwoorden, kijken naar Roan die in het zwembad rondspartelt, de laatste kadootjes kopen, in de hangmat hangen en onze Santiagonese vrienden bezoeken!

liefs Erik

van grote en kleine rampen

ons hostel op palen, zoals dat hier traditie is

ontbijt

prachtige meubels

uitzicht vanaf de overkant

dronkaards op de plaza

mooi dorpje chonchi

deze houten ‘pannen’ op de muren zijn typisch voor dit eiland

uitzicht vanuit ons raam

het autootje, de onze voor twee dagen

lekker hapje met uitzicht

goed gesmuld en gelukkig

crossen op het strand

klaar voor de boottocht

zie je ze, de pinguins?

prachtige zee-otter die relaxed een krabbetje verpulvert

libertad

een van de vele mooie houten kerken

bedacht voor steen, gemaakt uit hout

een houten pilaar

plafond

houten bootje voor ons raam

op de werf, deze wordt gerepareerd

maken van een houten boot, een echt ambacht

roan’s eerste ballenbak is chileens (en niet van ikea!)

‘pinera uit williche-gebied!’ (zie blogtekst)

Dag lieve familie en vrienden,

Het voelt bijna ongepast om uit te weiden over onze vrolijke avonturen na zojuist enkele beelden uit Haiti te hebben gezien.  Erik en ik bekijken het nieuws met afschuw en kunnen ons gewoon niet voorstellen wat er daar aan de hand is. Alsof Haitianen al niet genoeg mee hebben gemaakt.

Maar ons leven hier gaat wel gewoon door. Overmorgen vertrekken we weer voor een paar dagen naar een plek waar geen internet is, en vandaaruit gaan we naar alweer de laatste stop voor Santiago: Chillan. Daar wonen de ouders van Antonio, een  Chileense vriend die we kennen uit Wageningen.  Daarna brengen we nog een dag of tien door met  Paulina en Eduardo in Santiago.

De reis zit er bijna op! Ineens komt het einde in zicht.  Op zes februari vliegen we alweer naar huis. Dat is nog maar een week of drie. We hebben er zin in hoor, om weer op ons eigen plekje te zijn met onze eigen mensen om ons heen. En kaas! Wat ik het meeste mis is goeie kaas. En vooral oude kaas. Zeg maar goeie, ouwe kaas. Er wordt hier wel iets geproduceerd, maar het is een smaakloze wittige substantie die wel de juiste textuur maar helemaal niet de juiste smaak heeft. Dientengevolge heeft alles dat hier met kaas wordt geprepareerd (en daar ben je als vegetarier al snel op aangewezen) teleurstellend weinig smaak. Pizza, lasagna, quiche, en ook lokale specialiteiten zoals empanada’s zijn elke keer weer een beetje een desillusie voor ons. We proberen dat dan ook maar niet meer. Wat we hier veel meemaken is het bekende liedje: ‘Vegetarisch? Dan hebben we dit gerecht met kip/ham/vis.’ Er wordt overal wel iets geserveerd dat ‘plato vegetariano’ heet, maar dat is dan een smaakloze salade zonder dressing. We (nouja, Erik en Roan) eten af en toe een beetje vis, en dat is dan wel weer heel spectaculair.

Nog meer etenswaardigheden: we doen grote best om het suikeroffensief te ontwijken. Er is geen puur sap te vinden in de supermarkten, koffie zonder suiker is een rariteit, en mensen willen Roan om de haverklap zoetigheid aanbieden. Dit laatste vooral als hij huilt, want kinderen in Chili lijken wel niet te mogen huilen. Als wij soms in een opvoedkundig moment Roan even laten krijsen, krijgt hij meteen veel teveel aandacht van bijstanders: ‘ach, wat is er aan de hand? waarom huilt hij? hier, neem een koekje. stil maar. wat is er nou, waarom huilt hij?’ Ik word daar regelmatig een beetje bozig over. Het verbaast me dat Chileense kinderen niet allemaal superverwend zijn. Er zijn er wel veel met overgewicht overigens.

De laatste tijd hebben we op plekken gezeten waar we zelf konden koken. Dat was wel prettig. Chileense etenstijden blijven lastig voor ons. De gigantische lunch vindt gemiddeld plaats om drie uur en avondeten (een broodmaaltijd) ergens tussen negen en elf uur.  We zijn al menig-maal naar een restaurantje gelopen om een uur of zeven om dat gesloten te vinden. Onze hongertijden vallen precies tussen de lokale etenstijden in. Dat valt niet mee!

En dan koffie. Het is algemeen bekend dat Nescafe rules the world, en in Chili is dat niet anders. De gemiddelde Chileen heeft het oplosspul veel liever, maar in toeristische gebieden kun je nog wel eens echte (‘bonen-’)koffie vinden. Echter: wederom niet op het tijdstip dat wij daar zin in hebben. Probeer om elf uur ‘s ochtends maar eens een cafeetje te vinden dat open is en waar ook nog een vers bakkie wordt gezet! Koffie wordt hier bij het ontbijt of na de lunch gedronken, en elf uur ‘s ochtends valt in geen van die categorieen. Vergeet koffietijd.

Momenteel zitten we op het eiland Chiloe, waar nog een aardig stuk eigen cultuur bewaard is gebleven. Zo wordt hier veel met hout gewerkt. Er zijn prachtige houten kerken die vanbinnen een gothische stijl hebben. De architectonische ontwerpen waren oorspronkelijk gemaakt om in steen te worden uitgevoerd, zoals dat met kerken in Europa gebeurde. Maar hier zijn die ontwerpen dus uit hout gemaakt, vanwege de aardbevingen die hier regelmatig voorkomen, wat een heel bizar effect geeft. Je denkt automatisch dat je naar steen en beton kijkt, en dan blijken het allemaal planken te zijn. Evenals de kerken zijn eigenlijk alle boten hier nog van hout. Tegenover ons hotel ligt een scheepswerfje, waar prachtige houten vissers- en passagiersschepen worden gebouwd. We zijn er vandaag even langsgeweest. Voor elk onderdeel van het schip is een andere houtsoort met andere eigenschappen nodig. Prachtig ambachtswerk.

We hebben een paar keer een autootje gehuurd. Handig voor de plekken waar de bus niet komt, en voor de dagen met een ingewikkeld programma. Gisteren en vandaag hadden we er eentje waarvan de snelheidsmeter EN de kilometerteller het niet deden! Het verhuurbedrijf was ervan op de hoogte, knikte nog eens en wenste ons goede reis.

We zijn met dat autootje naar het noorden van het eiland gegaan, waar zich een pinguinkolonie bevindt. Het bijzondere daarvan is dat het de enige plaats op aarde is waar twee soorten pinguins samenleven: de Humboldt en de Magellaanse pinguin. We hebben er een paar gezien, evenals enkele prachtige zee-otters, roodbevoete eenden, twee ibissen en een troep enorme zeemeeuwen. Roan was echter vooral onder de indruk van zijn grote zwemvest-met-fluit. Na een heerlijk boottochtje en een ijsje toe, scheurden we weer weg, zo met onze rode bolide over het strand. Waar vind je dat nog?

Roan heeft zijn gebruik van het Spaans nu van ‘mira’ en ‘hola’ en het tellen van 1-12 en ‘inga’ (een zelfbedacht Spaans woord dat voor van alles gebruikt kan worden) uitgebreid met het eloquente ‘no!’. Op het moment dat hij het ergens echt niet mee eens is, en niets hem lijkt te kunnen redden, begint hij heel hard ‘nooooooo!!!! no! no!’ te roepen. En dan met een echte Spaanse korte ‘o’ (die van ‘stop’).

Morgen is de tweede, laatste ronde van de presidentsverkiezingen. Was er in de eerste ronde nog sprake van een linkse kandidaat, nu gaat het tussen Frei, een kandidaat van de centrale partij van Bachelet, de huidige presidente (die volgens de grondwet het veld moet ruimen) en een rechtse kandidaat genaamd Pinera. Paulina en Eduardo gaan noodgedwongen Frei stemmen, om erger te voorkomen. Maar blij zijn ze er niet mee.

Voor de Mapuche-indianen is geen van beide een gewenste optie.  Over Pinera zeggen ze bijvoorbeeld dit: ‘Piñera on Chiloe Island (daar zitten wij nu dus), bought a few years ago 123,000 hectares, land covering more than 18% of the island of Chiloe. This purchase sparked bitter disputes, as in much of this land Williche communities are in danger of being expelled.  We know that a new Piñera government will represent a virtual blank check for police’. De volledige verklaring waar dit uit komt staat hier:

http://indigenouspeoplesissues.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3435%3Apublic-statement-from-the-mapuche-coordinator-of-the-mapuch-arauco-malleco-organization&catid=53%3Asouth-america-indigenous-peoples&Itemid=75&lang=en

En dan nog even dit: hier op Chiloe, en eigenlijk in heel Chili, zijn ontzettend veel zalmkwekerijen. Het is het land met de groostste kweekzalmindustrie. Het zijn vooral Noorse bedrijven en de schade die ze toebrengen is enorm. We hopen nog een kwekerij te bezoeken, maar hier dan nog een artikeltje waarin het een beetje wordt uitgelegd aan de hand van wat traditionele vissers ervaren sinds de kwekerijen in hun wateren actief zijn geworden:

http://patagoniatimes.cl/index.php/20090325776/News/Salmon-News/CHILE-WILLICHE-MAPUCHES-TAKE-ON-BIG-SALMON.html

En midden op deze pagina staan een paar ‘humoristische’ cartoons in het Engels en het Spaans over de zalmkwekerijen: http://www.terram.cl/index.php?option=com_content&task=view&id=2971&Itemid=168

Goed, het lijkt me weer even voldoende zo!

Heel veel liefs van ons alledrie,

Janneke

Een levend wezen van 3000 jaar oud

weer op pad

waterval

waterval met vulkaan Osorno

daar bij de waterkant

het zwarte vulkaanstrand

vele kilometers onverharde weg, prachtig maar wel blijven opletten

beekje met leuning

bomen in alle maten en kleuren

vader en zoon

metershoge varens

Alerce in de regen

de dappere stapper

de 3000 jaar oude Alerce

roan (3 jaar oud) en alerce-boom (3000 jaar oud)

ik was er!

en ik ook!!

we maken altijd een bedje voor Roan op de grond

water en steentjes: een evergreen

regenboog vanuit de slaapkamer

en weer op weg: het busstation

en weer in de bus, slapen op mama’s schoot

Dag lieve allemaal,

De afgelopen vier dagen waren we in Puerto Varas. Een dorpje in het Merengebied boven Puerto Montt, waar de panamerikaanse snelweg ophoudt en overgaat in de fjorden en eilanden van Patagonie.  We hebben drie dagen een auto gehuurd om de omgeving te verkennen. Het weer is hier erg wisselvallig. Dan weer regen, dan weer zon, dat maakt het lastig onze dagen te plannen, een auto is dan wel een uitkomst. We zijn de beroemde vulkaan Osorno opgereden, maar aangekomen bij het punt vanaf waar je de top kunt beklimmen zat het helemaal dicht. We zijn maar weer omgekeerd en de spectaculaire autorit terug gedaan. Wel nog een prachtige waterval bezocht.

De dag erna zijn we naar het park Alerce Andino gereden. Dat is het begin van de Carretera Austral, de legendarische weg die helemaal door Patagonie naar het zuiden voert. Ik vond het al een belevenis om daar een stukje overheen te rijden. Patagonie bestrijkt het onderste deel van Zuidamerika en is bijna onontgonnen, wilde natuur. Bergen, fjorden, duizenden eilanden, kortom super. Natuurlijk hebben we ook overwogen om daar te gaan reizen, maar voor Roan vonden we het toch wat teveel gevraagd. Openbaar vervoer rijdt er onregelmatig en de afstanden zijn enorm en alleen maar onverharde wegen. We spreken regelmatig reizigers die er geweest zijn en het klinkt geweldig.

Maar goed,  we hebben een wandeling gemaakt in het nationale park en daar een boom (Alerce)  gevonden van 3000 jaar oud! Stel je voor: een wezen dat al leeft sinds de tijd dat wij nog hunebedden stapelden. Natuurlijk wilden we met hem op de foto en gelukkig liep hij niet weg.

De volgende dag heb ik in hetzelfde park in mijn eentje nog een wandeling gemaakt. Heel veel regen en zelfs hagel gehad. Het pad leek meer op een beekje, maar afzien is soms ook lekker. Janneke en Roan bleven in Puerto Varas en dronken daar koffie met kuchen, haalden kaartjes voor de bus en gooiden steentjes in het meer.

We merken dat het best intensief is geweest de afgelopen tijd. We laten ons toch snel verleiden de dagen vol te stoppen met activiteiten. En dan zijn daar nog de huishoudelijke extra dingetjes die ook tijd kosten, zoals een een wasserette zoeken, een schoen laten repareren, een auto huren, het volgende hostel reserveren enzovoorts. En Roan moet het ook allemaal maar trekken.Dat doet hij wel, maar het van plek wisselen valt hem zwaar. Hij is de dag van aankomst steeds vreselijk zeurderig en rebellerig. Gelukkig trekt dat altijd weer gauw bij.

Gister zijn we aangekomen op het prachtige eiland Chiloe en nu gaan we echt even gas terug nemen. Het hostel is prachtig ruim en licht en het is heerlijk om daar lekker te relaxen of om het blog bij te werken. Die kan weer even van het lijstje!

liefs,

Erik

Bos en ‘bos’

vismarkt Valdivia

niet alleen meeuwen en aalschovers azen op een lekker maaltje , maar ook zeeleeuwen!

visvrouw

Water is leven, laat de rivieren vrij (ofwel: geen stuwdammen en geen vervuiling graag)

het begin van ons romantische boottochtje

en toen de genadeloze kaalslag

eucalyptus in het gelid

tsja, en boot zij voer voort

zo zou het moeten zijn

prijsvraag: welke vogel is dit?

je zal dit bord maar voor je raam hebben staan

en tot slot het gewillige avondlicht, dat elk plaatje laat lukken

Lieven,

Ik heb wel eens gehoord of gelezen dat de mens niet zo precies is in het beoordelen van een gewicht op zichzelf, maar wel heel goed kleine verschillen in gewicht opmerkt. Een pak melk optillen en schatten hoe zwaar het is vinden we moeilijk, maar we kunnen heel precies voelen of het ene pak zwaarder of lichter is dan het andere- dus vergelijken gaat ons makkelijker af. Ik waag het deze stelling op te rekken naar het beoordelen in het algemeen. Door hier aan de andere kant van de wereld rond te lopen, krijg ik meer inzicht in de situatie thuis, de Nederlandse situatie.  En dat is vaak leuk, soms niet, maar altijd verrijkend.

Zo was ik gisteren danig aangeslagen na ons toeristische boottripje over de rivieren rond Valdivia. De afgelopen dagen in en rond Pucon waren een weldaad. Zoals de foto’s laten zien hebben we veel rondgelopen in prachtige oerbossen. Behalve het pad heeft de mens er niets veranderd. Het was bos zoals bos moet zijn: eindeloos veel variëteit, na elke stap is de wereld weer totaal anders. Oud, nieuw, dood, levend, groot, klein, alles in een groot chaotisch en afhankelijk samenspel. Omdat we hier min of meer in de dezelfde klimaatzone zitten als in West-Europa, voelt het in die bossen voor mij heel vertrouwd. Ik ben heel blij dat Roan daar zomaar in rondloopt, volkomen in zijn element. Zo heeft het er bij ons ook ooit uitgezien; nu is er alleen in Polen nog een plukje oerbos, geloof ik.

Maar goed, dat weten we allemaal en het is voor ons eigenlijk altijd al zo geweest. Gister dus op die boot kreeg ik echter de klap vol in mijn gezicht. Op de oevers zagen we in het bos grote stukken open grond en naast de eindeloze schakeringen groen opeens een blok eucalyptussen; keurig in het gelid. Hier wordt vandaag gewoon oerbos van onschatbare waarde gekapt en vervangen door houtplantages (die wij in Nederland en Europa dus maar natuur noemen bij gebrek aan beter).

Als we niet de dagen ervoor in die sprookjeswouden waren geweest, was het me waarschijnlijk niet eens opgevallen, want plantages zien eruit als de Ardennen, maar voor mij was het een schok. Ik zag de verschillen luid en duidelijk. Ik zei tegen Janneke ‘Het lijkt wel ramptoerisme’. Hoe konden al mijn mede-passagiers gewoon doorgaan met plezier hebben in dit boottochtje?

(De camera op de lachende mensen in het bootje zoomt uit tot een still en het gironummer verschijnt in rode letters enz….)

Erik

un muy feliz ano nuevo!!

Wij drinken alvast een pisco sour op 2010!
Veel liefs en het allerbeste voor het nieuwe jaar,

Erik, Janneke en Roan

eind 2009 in een refugio en in de bossen

in een typisch markrestaurantje in temuco

´vrijheid aan de politieke mapuche-gevangenen´

de eerste in een indrukwekkende reeks watervallen

roan wandelt steeds beter

steentjes gooien in het meer zal wel nooit vervelen

onze ´refugio´(toevluchtsoord of berghut)

uitzicht vanuit de douche

het gezellig maken in onze kamer

pato, de eigenaar van de refugio, met koks sabine en natalia

ochtenddauw op een bamboescheut

het begin van onze 9 uur durende tocht

gejat van een website (grapje, dit is echt)

na drie uur stijgen, lunch onder de oeroude bomen aan een meer

jezus is met u

de araucaria´s steken er altijd bovenuit, of: de mens is nietig

de stam van deze boom lijkt wel een olifantenpoot

prachtig landschap op 1400 meter hoogte

de buik met vijftien weken

voor nu alleen even dit voor de echt nieuwsgierigen. binnenkort volgt er meer nieuws, over onze geweldige tijd in het oerbos temidden van wel duizend jaar oude araucaria’s, ons bijzondere oud en nieuw, en met een speciale nieuwjaarswens. veel liefs!

Cani, een dagje alleen op pad

Cani is de naam van een natuurgebied met oerbos, ongeveer 20 km ten Zuidoosten van Pucon. In dit gebied staan hele bijzondere bomen: Araucaria. Je ziet ze trouwens ook wel in Nederland als sierboompje, maar hier komen ze van nature voor en worden veel groter en ouder, sommige zijn twee tot drieduizend jaar oud! Deze boom heeft is sinds de prehistorie niet meer geevolueerd en het is waarschijnlijk dat de dinosauriers tussen dit soort bomen doorliep.

Genoeg reden dus om een kijkje te gaan nemen. Dit houdt wel in dat je vanaf de ingang van het gebied ongeveer 1000 meter moet klimmen om ze te aanschouwen. Dat lukt dus niet met een driejarige op je rug en een zwangere aan de arm. Gelukkig mocht ik alleen op pad.

Na een half uurtje met de bus kwam ik aan bij de ingang van het park, ik kreeg een kaartje met de route en de klim kon beginnen. Na twee uur stevig omhoog door bos en weideland begon het echte oerbos. Uit de ondergroei van bamboe rezen de oude woudreuzen op. De takken behangen met slierten mos (denk ik) gaven het geheel een sprookjesachtig gevoel. Het was heel stil, niemand behalve ik en wat vogels. Een smal paadje slingerde omhoog naar een bijna droogstaand meer, daar even wat pinda’s, koekjes en chocolade genuttigd. Nog een korte klim en daar was ik opeens in een soort parklandschap. De bodem was vrijwel vlak en de ondergroei veel minder. De oude Araucaria’s stonden verspreid in het landschap en de jongere begeleidden het pad. Ik bereikte een tweede meertje omzoomd door de oerbomen. Nog wat water bijgetankt uit het meer en doorgeklommen naar de top van een bergrug van waaruit je kon neerkijken op het bos en aan de horizon staken de vulkanen met hun besneeuwde toppen in de wolken. Het was erg koud en het betrok, dus na de nodige foto’s snel weer omlaag. De terugweg was eigenlijk nog mooier, omdat je al dalend meer energie hebt om om je heen te kijken.

Nu ik thuis de foto’s weer bekijk vind ik het zelfs nog indrukwekkender dan op het moment zelf; je bent dan ook bezig met water, eten en planning van de klim. In ieder geval smaakt het naar meer en we gaan zeker op zoek naar de Alerce, een andere oerboom die meer in het zuiden groeit. Opnieuw besefte ik weer dat een bos zoals we dat in Nederland kennen mijlenver afstaat van een natuurlijk bos. Een natuurlijk bos is een grote puinhoop, overal liggen dode bomen, op de grond of half tegen andere levende bomen geleund. Ik betrap me er steeds weer op: ik denk dan echt, hmm wat een zootje, maar dat is gewoon echte natuur. Vergelijk het maar met denken dat melk uit de fabriek komt. Hier is dus echt bos, zie de foto’s!

Liefs, Erik

Pucon

steentjes gooien in het villarica-meer

regen! heerlijk na de santiagose droogte!

kerstkadootje van oma tine

roan wandelt steeds meer zelf

de vulkaan villarica!

beetje klimmen

wandelen met prachtig uitzicht op de vulkaan

waanzinnig vulkaanlandschap

zoek erik en roan!

tot zover kwam het lava in ’84. nog een zoekplaatje.

in het bamboe

spannende watervallen

‘ooooooohhh!’

paradijselijk plaatje or what?

heerlijk het woud in (parque huerquehue)

Daar zijn we weer ‘es! Zo, waar waren we gebleven? Goed, toen Roan’s verband verschoond was en we besloten om toch af te reizen, moesten we razendsnel opbreken in Santiago, omdat de bussen later in de week allemaal vol waren. We vertrokken afgelopen dinsdagavond met een superdeluxe nachtbus. We sliepen best goed en in de ochtend kwamen we aan in Pucón, zo’n 1000 km zuidelijk van Santiago. We keken uit het raam en alles was groen! Bomen, struiken en zelfs gras! Buiten was het koud en vochtig, heerlijk.

Het hostel waar we slapen wordt gerund door Hernán Verschuere, een Chileen met Belgische voorvaderen. Hij is ook verbonden aan de Chileense FOEI-organisatie, dus een verre collega van Janneke. Hij helpt ons de weg hier te vinden en we discussiëren veel over Chili. We hebben een klein soort huisje in de tuin van het hostel, heel knus. Roan vindt het wel moeilijk om al die verschillende huizen waar we slapen uit elkaar te houden, maar eigenlijk past hij zich snel aan. We hebben ook ontdekt dat we niet moeten zeggen: ‘We gaan naar huis’, want ‘huis’ betekent de Wolfswaard, of anders ons huis in Santiago, dus nu geven we elk huis een andere naam en dat begrijpt hij veel beter. Nu zijn we in het huis van Hernán.

Het hostel heeft ook een heerlijk vegetarisch restaurant en Janneke wil voor we hier vertrekken alle gerechten van de kaart afgekruist hebben (bingo!). De eerste twee dagen hebben we een beetje rondgelopen door dit toeristische dorpje aan een prachtig meer en ons plan getrokken voor de rest van de week. Roan heeft er heerlijk steentjes in het mooie vulkaanmeer gegooid.

Oh ja, het was ook nog Kerst, maar daar valt weinig over te zeggen. We hebben lekker gedineerd en bij de kerststal stond een koortje liederen te zingen. Ik heb nog wat restaurant-repertoire uit de piano geperst, maar toch, Kerst in de zomer is geen Kerst. Nu ga ik in een prachtig natuurreservaat een echt hike doen, zonder vrouw en kinderen, dus tot laters! Groet, Erik

Dan neem ik, Janneke, het hier even over. De afgelopen dagen hebben we een auto gehuurd en een paar prachtige tochten gemaakt, zowel rijdend als te voet. Het was nog een heel gedoe om dat voor elkaar te krijgen, want ik bleek mijn credit card in onze tweede koffer in Santiago te hebben laten liggen. Gelukkig heeft Hernán ons de zijne geleend. Zonder credit card krijg je geen auto, ook al laat je je paspoort en je woord achter. Hernán zei ‘Hier gebruikt men voor alles zijn credit card, en die krijg je bij wijze van spreken al bij een pak waspoeder.’

Het plastic is hier koning; het wordt overal waar we zijn niet echt gewaardeerd als je contant betaalt, hoe klein het bedrag ook. In mijn beleving is de Chileense maatschappij nog een stuk kapitalistischer dan die van ons. Aan het privé-bezit wordt een enorm hoge waarde toegekend. Zelfs in die ecologische wijk in Santiago waar we woonden, waren geen communale gronden. Iedereen heeft zijn eigen stuk land, en allemaal met een enorm hek eromheen. En veel van de nationale parken die we (gaan) bezoeken zijn privé-eigendom. Dan heeft een of andere rijke gast dat stuk land gekocht, ofwel om het te beschermen, of juist om in de toekomst domme dingen mee te doen. In een geval geldt dat bijvoorbeeld een rare Amerikaan en in een ander geval een aankomende president. Ook Mapuche hebben bijna geen algemene gezamenlijke grond meer. De bossen die ze nu gebruiken om aan hun voedsel, medicijnen, bouwmaterialen te komen, zijn vaak privaat eigendom waartoe ze dan toegang hebben gekregen van de eigenaar. Verder zijn het onderwijs- en gezondheidszorgsysteem in Chili ‘natuurlijk’ geprivatiseerd. Daar hebben we wel een staaltje van meegemaakt toen we op zoek waren naar de juiste kliniek om Roan’s wond te behandelen.

Onze eerste tocht was aan de voet van de (actieve, en rokende) vulkaan waar we hier op uitkijken. We zijn door ongelooflijk verrassend landschap gelopen. Wat is het toch waanzinnig wat lava met het landschap kan doen. De laatste uitbarsting was in 1984, dus heel recent. We zagen nog de verbrande bomen en de nieuwe, grillig gevormde grond. Het is juist bloeitijd, dus de kleuren spatten ervan af in het verder grijszwarte landschap. Onze wandeling voerde ons ook ineens door een spannend bamboebos. Roan hoopte dat we de sneeuw van de vulkaan zouden bereiken, maar dat is helaas niet gelukt. We hebben de dag afgesloten met een autotochtje door de omgeving, spectaculaire watervallen en een heerlijke pastamaaltijd in een Duits Landhaus alias hotel. Het stikt hier van de Duitsers en hun afstammelingen. Halverwege de 19e eeuw heeft de Chileense overheid veel Duitse kolonisten aangetrokken die zich erg thuis voelen in dit landschap en klimaat. Net als wij, overigens.

En gisteren zijn we eerst een cultureel Mapuche-centrum gaan bezoeken in een dorp dat ‘Currarehue’ heet. Erik maakte een praatje met de plaatselijke muzikant, ik luisterde naar verhalen over de bedreigingen van grote stuwdammen en mijnbouw, en Roan vertederde alle aanwezige vrouwen. Vervolgens hebben we nog een heerlijke wandeling gemaakt in een groot park in de buurt, waar we volgende week een paar dagen in een ‘refugio’ (berghut) hopen door te brengen. Het is bijzonder om in een echt ondoordringbaar, overweldigend oerbos te zijn. Dat hebben we in het grootste gedeelte van Europa toch helemaal niet meer.

Mijn buik groeit geweldig, maar dat kan ook te maken hebben met het smakelijke eten hier. Ik weet dat het onzin is om voor twee te eten, maar over het algemeen verkies ik het bakerpraatje te verdedigen. En de Roan-update is dat zijn verband er morgen afgaat en hopelijk afblijft. Hij heeft wel wat kriebel, maar niet veel pijn meer, lijkt het. Emails aan mij kunnen vanaf nu overigens naar jannekeb@dds.nl worden gestuurd (liever niet meer naar janneke@foei.org).

Liefs van Janneke en Erik